با توضیحى كه در این مطلب خواهد آمد و با توجه به آنچه گفته شد، براى امام حسن(ع) راهى جز پذیرفتن صلح و كناره‏گیرى از حكومت‏باقى نماند، و به همین جهت ‏با شرایطى كه در ذیل خواهید خواند، امام حسن(ع)پیشنهاد صلح را پذیرفت، و براى مدتى محدود حكومت را به معاویه واگذار فرمود.

با دقت در مواد صلح نامه براى هر خواننده به وضوح مشخص مى‏شود كه امام(ع)در این قرارداد هیچ گونه امتیازى به معاویه نداد...و حكومت او را به عنوان خلافت و زمامدارى بر مسلمانان به رسمیت نشناخته...، بلكه خلافت را حق مسلم خود دانسته، و بطلان ادعاى معاویه را در این باره به اثبات رسانده...

متن قرارداد و مواد صلحنامه

مخفى نماند كه روایت كاملى كه شامل تمامى مواد قرارداد و صلحنامه باشد ظاهرا به دست نیامده، و آنچه نقل شده و به طور پراكنده و مختلف در كتابها و روایات آمده، جمعا از پنج‏یا شش ماده تجاوز نمى‏كند...و بلكه در پاره‏اى از روایات مانند روایت طبرى آمده كه معاویه كاغذ سفیدى را مهر و امضا كرد و براى امام(ع)فرستاد و نوشت هر چه مى‏خواهى در آن بنویس كه مورد قبول من قرار خواهد گرفت ...

اما در روایات دیگر به طور پراكنده موادى از قرارداد و صلحنامه ذكر شده كه از آن جمله است:

1.حكومت‏به معاویه واگذار مى‏شود بدین شرط كه به كتاب خدا و سنت پیغمبر (ص)و سیره خلفاى شایسته عمل كند.

2.پس از معاویه حكومت متعلق به حسن(ع) است و اگر براى او حادثه‏اى پیش آمد، متعلق به حسین (ع)و معاویه حق ندارد كسى را به جانشینى خود انتخاب كند.

3.معاویه باید ناسزا به امیر المؤمنین و لعنت‏بر او را در نمازها ترك كند و على (ع)را جز به نیكى یاد ننماید. .مردم در هر گوشه از زمینهاى خدا-شام یا عراق یا یمن و یا حجاز-باید در امن و امان باشند و سیاه‏پوست و سرخ‏پوست از امنیت‏ برخوردار باشند، و معاویه باید لغزشهاى آنان را نادیده بگیرد و هیچ كس را بر خطاهاى گذشته‏اش مؤاخذه نكند، و مردم عراق را به كینه‏هاى گذشته نگیرد .اصحاب على(ع) در هر نقطه‏اى كه هستند در امن و امان باشند، و كسى از شیعیان على (ع)مورد آزار واقع نشوند، و یاران على (ع) بر جان و مال و ناموس و فرزندانشان بیمناك نباشند، و كسى ایشان را تعقیب نكند و صدمه‏اى بر آنان وارد نسازد و حق هر حقدارى بدو برسد و هر آنچه در دست اصحاب على (ع) است از آنان بازگرفته نشود. به قصد جان حسن بن على و برادرش حسین و هیچ یك از اهل بیت رسول خدا(ص) توطئه‏اى در نهان و آشكار نشود، و در هیچ یك از سرزمینهاى اسلام، ارعاب و تهدیدى نسبت‏به آنان انجام نگیرد.

5.معاویه نه حق دارد خود را امیر المؤمنین بنامد، و نه اینكه شهادتى نزد حسن بن على اقامه كند...  

به هر صورت از ابن قتیبه نقل شده است كه در پایان قرارداد، عبد الله بن عامر-فرستاده معاویه-قیود و شروط حسن(ع)را به همان صورتى كه آن حضرت بدو گفته بود براى معاویه نوشت و فرستاد، و معاویه همه آنها را به خط خود در ورقه‏اى نوشت و مهر كرد، و پیمانهاى مؤكد و سوگندهاى شدید بر آن افزود، و همه سران شام را بر آن گواه گرفت، و آن را براى نماینده خودعبد الله فرستاد و او آن را به حسن(ع)تسلیم كرد.

دیگر مورخان، جمله‏اى را كه معاویه در پایان قرارداد نوشته و با خدا بر وفاى بدان، عهد و میثاق بسته، چنین آورده‏اند: «به عهد و میثاق خدایى و به هر آنچه خداوند مردم را بر وفاى بدان مجبور ساخته، در ذمه معاویة بن ابى سفیان است كه به مواد این قرارداد عمل كند».

فرمود: آیا من نیستم كه رسول خدا(ص)درباره من و برادرم حسین فرمود: «حسن و حسین(ع)هر دو امام هستند، چه قیام كنند و چه قعود؟گفتم: چرا!

فرمود: پس من اكنون امام و رهبرم چه قیام كنم و چه نكنم.اى ابا سعید علت مصالحه من با معاویه همان علت مصالحه‏اى است كه رسول خدا(ص)با بنى ضمرة و بنى اشجع و مردم مكه در بازگشت از حدیبیة كرد، آنان كافر بودند به تنزیل(و ظاهر صریح آیات) قرآن، و معاویه و اصحاب او كافرند به تاویل(و باطن آیات)قرآن، اى ابا سعید وقتى من از جانب خداى تعالى امام هستم نمى‏توان مرا در كارى كه كرده‏ام چه صلح‏و چه جنگ تخطئه كرد، اگر چه سر كارى كه كرده‏ام براى دیگران روشن و آشكار نباشد..